Podium Bałtyku

Przez trzy tygodnie od września do października Usedomer Musikfestival prezentuje gwiazdy i skarby muzyki regionu Morza Bałtyckiego. Coroczna zmiana kraju partnerskiego pokazuje całe muzyczne bogactwo Europy Północnej. W wyjątkowych miejscach koncertowych wyspy Uznam Usedomer Musikfestival pozwala doświadczyć niepowtarzalnej atmosfery otwartej, zwróconej ku państwom regionu Morza Bałtyckiego, dwukrajowej wyspy. Tradycyjny cykl koncertowy prezentuje muzyczne bogactwa krajów i regionów połączonych przez morze w nastrojowych kościołach, malowniczo położonych zamkach, okazałych budowlach uzdrowisk cesarskich oraz w największym pomniku przemysłu Meklemburgii-Pomorza Przedniego w Peenemünde. „Usedomer Musikfestival sprawia, że nie tylko wyspa, ale cały region zaczyna brzmieć muzyką. Wyspa kulturalna Uznam jest częścią wielkiej rodziny — rodziny, której Morze Bałtyckie nie dzieli, lecz łączy" — powiedziała ówczesna kanclerz Niemiec dr Angela Merkel z okazji obchodów 25-lecia festiwalu.

Podium dla regionu bałtyckiego

Historia tego cyklu sięga 1994 roku. Pierwotnym celem było pokazanie gościom, jak piękna potrafi być wyspa Uznam także we wrześniu, po zakończeniu wakacji szkolnych. Już od pierwszych edycji dyrektor artystyczny Thomas Hummel pozyskał Kurta Masura, kapelmistrza Gewandhausu w Lipsku i zarazem szefa New York Philharmonic, jako patrona festiwalu. Ten z kolei zbudował most do nowojorskiej fundacji Young Concert Artists. Stamtąd na brzeg Zatoki Pomorskiej zaczęli przybywać laureaci międzynarodowego konkursu o tej samej nazwie. Mały most transatlantycki, który stoi do dziś.

Od 1999 roku Usedomer Musikfestival utrwalił swoją pozycję jako „Podium Bałtyku": każdego sezonu wyłącznie jeden kraj regionu Morza Bałtyckiego — wraz ze swoją muzyką i muzykami — znajduje się w centrum programu. Do regionu bałtyckiego należy dziesięć państw: Norwegia, Szwecja, Dania, Niemcy, Polska, Litwa, Łotwa, Estonia, Rosja i Finlandia. Są wśród nich kraje duże i małe, kraje ze słynnymi muzykami i te, które dotąd pozostawały w cieniu innych. Każdemu z tych krajów Usedomer Musikfestival poświęca tę samą przestrzeń i tę samą uwagę.

To zaangażowanie łączące narody zostało już wielokrotnie nagrodzone: w 2006 roku Tryton Kulturpreis miasta Świnoujście; w 2012 roku festiwal wraz z zainicjowaną przez siebie międzynarodową orkiestrą Baltic Sea Philharmonic otrzymali wyróżnienie „Ausgezeichneter Ort – Im Land der Ideen" (Wyróżnione miejsce — w kraju idei); w 2015 roku orkiestra jako ambasador regionu Morza Bałtyckiego otrzymała Europejską Nagrodę Kulturalną, a w latach 2015–2018 Usedomer Musikfestival nosił Znak Jakości EFFE Unii Europejskiej za „artystyczne i społeczne zaangażowanie z międzynarodową i globalną perspektywą".

Dzięki trzytygodniowemu programowi Usedomer Musikfestival należy do największych tematycznych festiwali muzycznych na świecie, mówi dyrektor artystyczny Thomas Hummel: „Festiwale tematyczne trwają zazwyczaj tylko od czterech do siedmiu dni, a długoterminowe festiwale na ogół nie wiążą się z żadnym konkretnym profilem treści. Usedomer Musikfestival, który ma swój dom zarówno w Polsce, jak i w Niemczech, jest pod tym względem rzadkością".

Koncerty w Peenemünde

Wyjątkowe w niemieckim krajobrazie festiwalowym są również Koncerty w Peenemünde. Wspólnie z Historisch-Technisches Museum oraz Norddeutscher Rundfunk w 2002 roku Usedomer Musikfestival uruchomił do działalności koncertowej halę turbin dawnej elektrowni w Peenemünde. Tam, gdzie kiedyś rozwijano i testowano rakiety, dziś rozbrzmiewają oklaski. Podczas „Trzeciej Rzeszy" w ośrodkach doświadczalnych armii i lotnictwa w Peenemünde pracowano nad „tajną bronią" — w tym nad agregatem 4 („V2"), pierwszą wielką rakietą świata. Przyniosła ona śmierć tysiącom ludzi, ale była też pierwszym obiektem, który skutecznie wzbił się w przestrzeń kosmiczną. Dziś Peenemünde — z muzeum w elektrowni, wydarzeniami kulturalnymi, wystawami specjalnymi, dniami projektowymi, warsztatami i obozami — jest miejscem międzynarodowego spotkania i edukacji na rzecz pokoju.

Pod kierunkiem Mstisława Rostropowicza oraz z udziałem ponad 250 muzyków w hali turbin dawnej elektrowni rozbrzmiało War Requiem Benjamina Brittena. Od tego czasu udało się pozyskać dyrygentów światowej klasy. Kurt Masur, mianowany w 2012 roku honorowym patronem Usedomer Musikfestival, dał tu trzy ze swoich ostatnich koncertów oraz dwie międzynarodowe klasy mistrzowskie dla młodych dyrygentów. Krzysztof Penderecki, Esa-Pekka Salonen, Alan Gilbert, Andris Nelsons, Christoph Eschenbach, Jan Lisiecki, Gidon Kremer, Kurt Masur † oraz Neeme Järvi, Paavo Järvi i Kristjan Järvi — i wielu innych — umocnili wysoki poziom artystyczny Koncertów w Peenemünde.

Zaangażowanie w edukację muzyczną

Od 2005 roku festiwal wzbogaca prawdziwa perła wyspy: zamek hrabiowskiego rodu von Schwerinów w Stolpe, na samym południu, nad Zalewem Szczecińskim. Wspólnie ze Stolper Schlossverein, Norddeutscher Rundfunk i Tonkünstlerverband Mecklenburg-Vorpommern Usedomer Musikfestival powołał do życia Bałtyckie Forum Muzyczne. Pochodzący z Litwy wiolonczelista David Geringas z roku na rok gromadzi wokół siebie wybitnie uzdolnionych uczniów klasy mistrzowskiej i prezentuje rezultaty wspólnej pracy w koncercie.

W 2008 roku Usedomer Musikfestival postawił duży krok w świat: założył Baltic Sea Philharmonic. Pochodzący z Estonii dyrygent Kristjan Järvi zgromadził wybitnych młodych muzyków ze wszystkich dziesięciu krajów Morza Bałtyckiego i — dzięki swojej energii, muzykalności oraz pasji do kultury wokół „Morza Śródziemnego Północy" — ukształtował nowy, innowacyjny zespół, którego znakiem rozpoznawczym są koncerty wykonywane w całości z pamięci. Z Peenemünde orkiestra zdobyła w tym czasie całą Europę i stała się ambasadorem Uznam w salach koncertowych świata.

Poza trzytygodniowym festiwalem głównym we wrześniu i październiku, Usedomer Musikfestival obejmuje również Usedomer Literaturtage (Dni Literatury Uznam) wiosną oraz ogólnoniemieckie Międzynarodowe Dni Muzyki Żydowskiej.

Obecnie Usedomer Musikfestival przyciąga rocznie nawet czternaście tysięcy gości z kraju i zagranicy, a dzięki radiowym transmisjom swoich koncertów promieniuje daleko w świat.